Revisie: 22-12-2016.

Zomertijd of in het Vlaams Zomeruur

Sterrenkunde

Een paar basis begrippen om de zomertijd uit te leggen:

Hieronder een schetsje van de baan van de aarde met, tegen de wijzers van de klok in, de 4 plaatsen: winter, lente, zomer en herfst. De aarde baan Omdat het hier om het principe gaat is niets op schaal getekend en ook de zon in het centrum van de baan is niet getekend.

Aardrijkskunde

Een paar aardrijkskundige begrippen in verband met de zomertijd:

Volgens dit systeem ligt Amersfoort ongeveer op 52°5'NB, 5°10'OL (Oosterlengte).
In plaats van minuten en seconden worden ook wel decimalen gebruikt: 1 minuut is 1/60 (circa 0,16) graden. Dan ligt Amersfoort op 52,83°NB

Een paar bijzondere lengtes, breedtes en getallen:

Licht en donker

De aarde In het bewegende plaatje is de stand van de aarde ten opzichte van de zon door de seizoenen heen weergegeven. Dit plaatje is een vertaling van het schema hierboven van de aarde die in een baan om de zon draait. De aardas is nu rechtop gezet en de aarde is zo gedraaid dat een willekeurige lengte precies op de zon gericht is.
Het camera standpunt is ongeveer boven Malta. Elk "plaatje" is precies 24 uur na de vorige gemaakt, zodat het lijkt of de aarde niet draait.

Op de noordpool is het in de winter de hele dag donker en in de zomer is het de hele dag licht, de middernachtzon
Op de zuidpool is dat precies andersom.
Op de evenaar zijn dag en nacht altijd ongeveer even lang.

De BeNeLux en een deel van Duitsland liggen onder het rode cirkeltje, in de winter schemert het daar, maar in de zomer is het daar nog volop zonnig. De dagen veranderen door het jaar voortdurend van lengte.
De blauwe lijn links van het cirkeltje is de 0 meridiaan die over de sterrenwacht van Greenwich loopt.

De tijd

Op de bewegende bol staan grijze en witte banen van 15°, ze komen overeen met hele uren (360° / 24 uren = 15° / uur)
Omdat de aarde naar het oosten toe draait is het hoe oostelijker hoe vroeger.

Er wordt wel eens gezegd dat om 12 uur de zon in het zuiden staat, maar is dat ook zo?
In de 2de wereldoorlog besloot de toenmalige heerser dat Berlijn het centrum van zijn macht was en dat dus in heel bezet Europa de tijd van Berlijn gold.
Na de oorlog is die tijd officieel vastgesteld als 1 uur vroeger dan de tijd op de 0-meridiaan en heet de Central Europe Time (CET) en wordt aangeduid als UCT+1.
Die UCT is de standaard wereldtijd, waarbij die letters zoiets betekenen als Coordinated Universal Time, ook bekend als Greenwhich Mean Time (GMT).
De CET geldt voor een groot deel van Europa, behalve voor Groot-Brittanie en Portugal, daar geldt de West Europese Tijd (=UCT).

Een deel van dit gebied: Nederland, Belgie, Luxemburg, Frankrijk, Andorra en Spanje, ligt eigenlijk in het deel waar de UCT geldt, maar om practische redenen gebruiken ook zij de CET.

Europa

In het schetsje hiernaast zijn alle landen die de CET gebruiken aangegeven.

Het meest oostelijke puntje van dit gebied ligt op 23,466°OL in Noord-oost Polen en het meest westelijke puntje ligt op 9,207°WL in noord-west Spanje, dat is westelijker dan de 0 meridiaan!
Even ter verduidelijking: de breedte afstand tussen deze 2 punten van de CET is 23,466° + 9,207° = 32,673°. En we weten dat 15° overeen komt met 1 uur, dus 32,673° komt overeen met ruim 2 uur en 10 minuten.
Dus de mensen in het west puntje van Spanje moeten nog ruim 2 uur wachten tot de zon opkomt, terwijl hij in oost Polen net boven de horizon staat.

In zonnestanden:

Maar het kan nog erger: in de zomertijd (zie hierna) zijn die tijden respectievelijk: 12u26 in oost-Polen, 13uur in Praag, 15u37 in west-Spanje en 13u40 bij ons.

Zouden daarom die zomeravonden in Spanje zo lekker lang duren?

De zomertijd en het milieu.

Op onze breedte is er een duidelijk verschil tussen zonsopkomst en -ondergang in de winter en de zomer. Zonnetijden In dit schema zijn door middel van de golvende lijnen deze tijden door het jaar heen weergegeven. Alle tijden zijn steeds CET.

Een nogal willekeurige redelijke verdeling van de dag is:

In de jaren '70, om precies te zijn vanaf 1973, was er een energie crisis in de wereld door onenigheden elders in de wereld. Er werd van alles uit de kast gehaald om energie te besparen, zo ook de zomertijd.
De gedachte is dat het daglicht 's-avonds als iedereen thuis is en van de lange warme zomeravond geniet onvoldoende benut wordt. En dat de dag ongeveer begint zo gauw de zon opkomt.
Door de klok 1 uur vooruit te zetten verschuiven dag, avond en nacht in het schema omlaag. Dus inderdaad langer daglicht in de avond en bij het begin van de dag is er ook al daglicht.
Omlaag? Ja, want je wekker loopt elke ochtend om 7 uur af, het is eind maart en de zomertijd is net ingegaan, maar je wekker is nog niet vooruit gezet. Je staat dus om 7 uur op, maar je favoriete radio programma is al een uur geleden begonnen en je komt 1 uur te laat op school of het werk, dus de dag begon 1 uur eerder.

Helaas werkt de zomertijd in de herfst en de winter niet goed, omdat dan bij het begin van de dag er nog steeds geen daglicht is, dus lampen aan..... en dan wordt de winst in de avonduren teniet gedaan door het begin van de dag, waarbij de verlichting en vooral de verwarming eerder en langer aan moeten. Dus in het laatste weekend van oktober gaat de klok weer terug naar de normale CET (let op, dit is niet wintertijd).

Er is nooit onderzocht of en hoeveel de energiewinst is. Wel is er een idee uit de tijd van kaarslicht dat zo'n verschuiving effectief is.
In het schema is door middel van de groene kleur de eventuele milieuwinst aangegeven.
Maar de leefwijze van de tegenwoordige mens is zo anders dan in die kaarslichttijd dat het te betwijfelen is of die besparing wel echt is.
Bij de wisseling naar zomertijd eind maart en terug naar CET eind oktober treedt een soort "jetlag" verschijnsel op, wat bijna een hele week verminderde prestaties geeft.

Zomertijd in andere delen van Europa.

In het grafiekje hierboven zijn de tijden van zonsopkomst en -ondergang in Amersfoort weergegeven. Deze tijden zijn voor de rest van Europa totaal anders. Zonsopkomst en -ondergangen In het schema hiernaast zijn de tijden getekend op 15°OL en bij de breedtes 45°, 55° en 65°NB.
Waar de lijnen door hetzelfde punt gaan eind maart en eind september staat de zon recht boven de evenaar. Daar beginnen de lente en de herfst.

Merk op dat de lijn van 45° tamelijk vlak is en 65° juist heel hoog en diep. Hoe dichter bij de evenaar hoe vlakker de lijnen en dichter bij de polen hoe sterker de krommingen.

Voor breedtes hoger dan 55°NB is de zomertijd niet echt zinvol. En bij breedtes kleiner dan 45° is het in de zomer bijna net zo snel donker als in de winter, waardoor ook daar de zomertijd niet echt zinvol is.

Tijden in enkele hoofdsteden in Europa.

We hebben al gezien dat er grote verschillen zijn tussen oost en west en ook tussen noord en zuid in Europa. In onderstaande grafiek zijn de tijden van enkele hoofdsteden van Europa aangegeven. Zonsopkomst en -ondergangen in diverse steden De grafiek begint bij de herfst, zodat de zomertijd rechts staat en de normale CET links bij elkaar. In het tabelletje staan de coördinaten van die steden. is er hier een schema met daarin de tijden volgens onderstaand tabelletje:

Madrid 40°23'NB 3°34'WL
Brussel 50°51'NB 4°21'OL
Oslo 59°54'NB 10°45'OL
Boedapest 47°29'NB 19°3'OL
Warschau 52°13'NB 21°2'OL

Enkele conclusies uit de grafiek:

Samengevat

De zomertijd geldt voor heel Europa en gaat in op het laatste weekend van maart en eindigt in het laatste weekend van oktober.
Zomertijd is 1 uur vooruit ten opzichte van CET. En wintertijd bestaat niet!
In het zuidelijk halfrond is er geen zomertijd, maar juist weer wel wintertijd en ook daar is het 1 uur vooruit.
UCT is de tijd van de 0-meridiaan. Internationaal wordt ten opzichte van de UCT gerekend, UCT+1 is de midden Europese tijd CET en UCT+2 is de midden Europese zomertijd.


Kon het maar altijd zomer zijn.

Text Top